Βιώσιμο Ζεφύρι: Όραμα ή Ουτοπία;

22.8.2009

ΒΙΩΣΙΜΟ ΖΕΦΥΡΙ: ΟΡΑΜΑ ή ΟΥΤΟΠΙΑ;

http://viosimozefyri.wordpress.com

viosimozefyri@gmail.com

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

5/2009

Έκδοση βιβλίου

με τίτλο

«Βιώσιμο Ζεφύρι: Όραμα ή Ουτοπία; Δοκίμια και συμβολές για το Ζεφύρι»

Στο πλαίσιο της έρευνάς μας για το Ζεφύρι, η «Πρωτοβουλία για ένα Βιώσιμο Ζεφύρι» ολοκλήρωσε τη συγγραφή βιβλίου με τίτλο «Βιώσιμο Ζεφύρι: Όραμα ή Ουτοπία; Δοκίμια και συμβολές για το Ζεφύρι». Το βιβλίο αυτό συνιστά ουσιαστικά μια πρόγευση της ευρύτερης έρευνας και μελέτης για το Ζεφύρι που ακόμα συνεχίζεται.

Θεωρήσαμε ότι η συλλογή και επεξεργασία ενός αρκετά μεγάλου υλικού για την ιστορική εξέλιξη του Ζεφυρίου, τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές ανισότητες, αλλά και στοιχείων για τρέχοντα δομικά προβλήματα που συζητιούνται και επηρεάζουν την τοπική κοινωνία (πχ. παραβατικότητα) είναι χρήσιμο να δημοσιευτούν αυτοτελώς. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ουσιαστικά μια σειρά δημοσιεύσεων- αρχής γενομένης με το Δοκίμια και συμβολές για το Ζεφύρι (βλέπε εξώφυλλο και κάποια περιεχόμενα στο Παράρτημα 1) που θα συνεχιστεί με ιστορικό και φωτογραφικό λεύκωμα και με τη δημοσίευση ολόκληρης της μελέτης (βλέπε περιεχόμενα μελέτης στο Παράρτημα 2).

Το πρώτο βιβλίο) περιλαμβάνει κάποια πρώτα στοιχεία για τη δημιουργία της πόλης του Ζεφυρίου από το 1967 μέχρι και σήμερα (Συνοικισμός-Κοινότητα-Δήμος) με αναφορές στο γενικότερο οικονομικό, κοινωνικό και πολιτικό κλίμα. Παρατίθενται στοιχεία για το προφίλ των κατοίκων της περιοχής (οικονομικό, κοινωνικό, δημογραφικό, εκπαιδευτικό), τις οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, καθώς και για το τοπικό πολιτικό σύστημα. Αναφορές γίνονται επίσης στην εξέλιξη των Υπηρεσιών του Δήμου σε συνάρτηση με τις νέες ευκαιρίες των αναπτυξιακών προγραμμάτων για την Τοπική Αυτοδιοίκηση αλλά και των ευκαιριών χρηματοδότησης από την ευρωπαϊκή περιφερειακή πολιτική (Κοινοτικά Πλαίσια Στήριξης, Εθνικό Στρατηγικό Πλαίσιο Αναφοράς). Ιδιαίτερη σημασία δίδεται στη συλλογή, επεξεργασία και παρουσίαση μελετών και ερευνών επιστημονικών και άλλων φορέων για το Ζεφύρι ή θέματα που επηρεάζουν το Ζεφύρι |(πχ. Αττική Οδός). Βασικός κορμός του βιβλίου είναι τα δοκίμια και οι συμβολές για το Ζεφύρι: άρθρα και κείμενα παρέμβασης και προβληματισμού για θέματα, όπως η παραβατικότητα και η στρατηγική αντιμετώπισής της, τα στερεότυπα, ο ρατσισμός, η περιβαλλοντική υποβάθμιση, οι ανισότητες). Κάποια από αυτά τα άρθρα-παρεμβάσεις φιλοξενήθηκαν από τον τοπικό τύπο, ενώ κάποια άλλα δημοσιεύονται για πρώτη φορά.

Το πρώτο αυτό βιβλίο οδεύει προς το τυπογραφείο και αναμένεται να κυκλοφορήσει τον Οκτώβριο του 2009. Παρακαλούμε όσους ενδιαφέρονται να το αποκτήσουν (δωρεάν) να συμπληρώσουν σχετικό έντυπο (επισυνάπτεται) και να το στείλουν στο viosimozefyri@gmail.com μέχρι 30 Σεπτεμβρίου 2009.

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 1:

ΒΙΒΛΙΟ «ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΖΕΦΥΡΙ»

Μεταξύ των περιεχομένων περιλαμβάνονται στοιχεία για τα παρακάτω:

• Δημιουργία της πόλης του Ζεφυρίου από το 1967 μέχρι και σήμερα (Συνοικισμός-Κοινότητα-Δήμος).

• Το προφίλ των κατοίκων της πόλης (οικονομικά-κοινωνικά-δημογραφικά-εκπαιδευτικά).

• Οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες.

• Τοπικό πολιτικό σύστημα και τις υπηρεσίες του Δήμου.

• Τεκμηρίωση-μελέτες για ζητήματα που αφορούν και επηρεάζουν το Ζεφύρι (πχ. Αττική Οδός, Πάρκο Τρίτση, Ρέμα Εσχατιάς, διοικητική μεταρρύθμιση).

• Δοκίμια-παρεμβάσεις για το Ζεφύρι και την Αττική (στερεότυπα, παραβατικότητα, περιβάλλον, ανισότητες κ.ά.).

• Φωτογραφικό και χαρτογραφικό υλικό τεκμηρίωσης (πχ. πολεοδομική εξέλιξη, περιβαλλοντικά θέματα).

viosimozefyri@gmail.com

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ 2:

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΣΥΝΟΛΙΚΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ-ΜΕΛΕΤΗΣ ΓΙΑ ΤΟ ΖΕΦΥΡΙ

Δημήτρης Μπουρίκος[1]

ΖΕΦΥΡΙ:

Η ΟΙΚΟΔΟΜΗΣΗ ΜΙΑΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΠΟΛΗΣ

Ιστορία, διοικητική πορεία και κοινωνικές συνθήκες

(προσωρινός τίτλος)

ΠΡΟΛΟΓΙΚΑ ΣΗΜΕΙΩΜΑΤΑ

ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΜΕΡΟΣ Ι

ΤΟ ΕΥΡΥΤΕΡΟ ΘΕΣΜΙΚΟ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1

ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΚΑΙ ΤΟΠΙΚΗ ΔΙΑΚΥΒΕΡΝΗΣΗ

(αναφορά γενικά στο θεσμό της τοπικής αυτοδιοίκησης, την ιστορική εξέλιξή του και την προώθηση της έννοιας της τοπικής διακυβέρνησης)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

Η ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΧΩΡΙΚΗ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ: ΔΥΤΙΚΗ ΑΤΤΙΚΗ

(Νομαρχία και Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, ιστορία, διοικητική πορεία, Θριάσιο πεδίο, οικονομικά και κοινωνικά χαρακτηριστικά)

ΜΕΡΟΣ ΙΙ

ΖΕΦΥΡΙ: ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 3

Η ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ ΤΟΥ ΖΕΦΥΡΙΟΥ: ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΣΤΟ ΔΗΜΟ

(διοικητική ιστορία /πορεία του Δήμου, συλλογή σχετικής νομοθεσίας και κανονιστικού πλαισίου, δημιουργία νομικών προσώπων και υπηρεσιών, σχέσεις με κεντρική εξουσία)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΩΝ

(προέλευση, σύνθεση νοικοκυριών, δημογραφική σύνθεση, εκπαιδευτικό επίπεδο)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΖΩΗ ΚΑΙ ΒΙΟΤΙΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ

(ενεργός πληθυσμός, ανεργία, απασχόληση, επιχειρηματικότητα, επαγγελματική σύνθεση, κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες εντός Ζεφυρίου και συγκριτικά με άλλους Δήμους της Δυτικής Αττικής και του Λεκανοπεδίου)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Η ΤΟΠΙΚΗ ΗΓΕΣΙΑ ΣΤΟ ΖΕΦΥΡΙ

(πολιτικός χάρτη, βουλευτικές εκλογές, δημοτικές εκλογές, σύνθεση δημοτικού συμβουλίου, βιογραφικά Δημάρχων και Δημοτικών Συμβούλων)

ΜΕΡΟΣ ΙΙΙ

ΖΕΦΥΡΙ:

ΠΡΟΣ ΤΗ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΜΙΑΣ ΒΙΩΣΙΜΗΣ ΠΟΛΗΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

ΖΕΦΥΡΙ: ΤΟΠΙΚΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ

(σύλλογοι, ΜΚΟ, Εκκλησία, συσσωματώσεις πολιτών κ.ά.)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8

ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΥΚΑΙΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΖΕΦΥΡΙ

(προκλήσεις: κοινωνικά, οικονομικά και οικιστικά προβλήματα,

ευκαιρίες: νέος ρόλος τοπικής αυτοδιοίκησης, πολυεπίπεδη διακυβέρνηση, οικιστική ανάπτυξη στον άξονα της Αττικής Οδού κ.ά)

ΜΕΡΟΣ ΙV

ΔΟΚΙΜΙΑ ΚΑΙ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΙΣ

ΓΙΑ ΤΟ

ΖΕΦΥΡΙ ΚΑΙ ΤΗΝ ΔΥΤΙΚΗ ΑΤΤΙΚΗ

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑΤΑ

viosimozefyri@gmail.com

---

[1] Επιστημονικός συνεργάτης Πανεπιστημίου Αθηνών (Νομική Σχολή-Εργαστήριο Ευρωπαϊκής Ενοποίησης και Πολιτικής, Ερευνητική Μονάδα Κοινωνικής Πολιτικής και Αλληλεγγύης) & απόφοιτος Τμήματος Περιφερειακής Πολιτικής & Ανάπτυξης της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης.

Παραβατικότητα και Δυτική Αττική:

Αποσαφηνίσεις και ερωτήματα (1^ο μέρος)

Τον τελευταίο καιρό έχουν πυκνώσει πάλι τα δημοσιεύματα του τοπικού και πανελλαδικού τύπου για την έξαρση της εγκληματικότητας, την ύπαρξη γκέτο εγκληματικών στοιχείων και ομάδων, καθώς και τις δυσκολίες των δημόσιων αρχών να ελέγξουν και να περιορίσουν τα προαναφερόμενα φαινόμενα. Ιδιαίτερος λόγος γίνεται πάλι για τη Δυτική Αττική και δήμους όπως το Ζεφύρι και το Μενίδι (Αχαρνές). Συχνά μάλιστα οι αναφορές αυτές εστιάζουν στην παραβατική συμπεριφορά των Ρομά και άλλων κοινωνικών ομάδων (πχ. ομογενείς από πρώην ΕΣΣΔ).

Όπως έχουμε τονίσεις και σε προγενέστερα άρθρα μας ( Θριάσιο, αρ. φύλλου 875, 8/8/2007,σελ.6), η συζήτηση για την παραβατικότητα χαρακτηρίζεται από ασαφείς και μη τεκμηριωμένες αναφορές σε στοιχεία, στερεότυπα, θολές συσχετίσεις μορφών παραβατικότητας με περιοχές και κοινωνικές ομάδες, έλλειψη συστηματικής διάκρισης των μορφών παραβατικότητας κ.ά. Στο παρόν άρθρο επιδιώκουμε να αποσαφηνίσουμε κάποιες από αυτές τις θολές συσχετίσεις και να αναδείξουμε ερωτήματα για τη διαμόρφωση μιας δημιουργικής πολιτικής.

Πρώτον, η αναφορά σε «αύξηση ή ακόμα και έξαρση της εγκληματικότητας» δεν σημαίνει πρακτικά τίποτα παραπάνω από τη διατύπωση μιας «αίσθησης περί παραβατικότητας». Η «αύξηση ή έξαρση» πρέπει να τεκμηριωθεί, δηλαδή να αποδοθεί με συγκεκριμένους δείκτες που θα βοηθήσουν στην κατανόηση των ποσοτικών και ποιοτικών διαστάσεων του φαινομένου. Για παράδειγμα, ο δείκτης «συλλήψεις για εμπορία ναρκωτικών» ανά 1000 κατοίκους τα έτη 2007-2008 θα μπορούσε να είναι χρήσιμος για τη διακρίβωση φαινομένων «αύξησης ή έξαρσης» αλλά και σύγκρισης με άλλες περιοχές. Τέτοια στοιχεία όμως δεν υπάρχουν (;) ή δεν διατίθενται από τις αρμόδιες αρχές. Τα Τοπικά Συμβούλια Πρόληψης της Παραβατικότητας θα μπορούσαν να συλλέγουν τα σχετικά στοιχεία από τα κατά τόπους Αστυνομικά Τμήματα και Τμήματα Ασφαλείας έτσι ώστε να καταρτίζουν μια ετήσια έκθεση που θα παρακολουθεί την εξέλιξη των φαινομένων και θα βοηθά τα Δημοτικά Συμβούλια στο σχεδιασμό και την υλοποίηση κατάλληλων πολιτικών.

Δεύτερο, η αναφορά στην έξαρση της εγκληματικότητας εστιάζει σε ορισμένες πλευρές της παραβατικότητας και σε ορισμένες κοινωνικές ομάδες. Η εστίαση αυτή δεν είναι ιδεολογικά και κοινωνικά ουδέτερη. Τουναντίον, αντανακλά σχέσεις δύναμης και επιρροής μεταξύ ομάδων του πληθυσμού, κοινωνικές προκαταλήψεις, μη διάθεση ενασχόλησης με συγκεκριμένες μορφές παραβατικότητας κ.ά. Για παράδειγμα, το υπαρκτό πρόβλημα της παραβατικότητας των Ρομά όσον αφορά τις τροχαίες παραβάσεις υπερτονίζεται, ενώ το εξίσου υπαρκτό και κοινωνικά επιζήμιο θέμα των πολεοδομικών, κτιριοδομικών και περιβαλλοντικών παραβάσεων «υποβαθμίζεται». Το εξαιρετικά σημαντικό ζήτημα της κακοποίησης των παιδιών και της ενδοοικογενειακής βίας δεν τίθεται καν στις «αναζητήσεις δημοτικών αρχόντων και τμημάτων της κοινής γνώμης».

Τρίτον, η διάχυτη αντίληψη που καλλιεργείται από τμήμα της κοινής γνώμης περί εγκληματικών στοιχείων και ομάδων δεν ανταποκρίνεται στα συμπεράσματα της σύγχρονης εγκληματολογικής έρευνας αλλά και στην προσπάθεια μιας ολιστικής προσέγγισης των φαινομένων. Κοινωνικοί, οικονομικοί και πολιτισμικοί παράγοντες συμβάλλουν στην παραγωγή αποκλινόντων ατόμων και ομάδων και όχι κάποιες βιολογικές ή μεταφυσικές διαδικασίες. Η εμμονή επίσης στην κατασταλτική αντιμετώπιση των φαινομένων απλώς τα αναπαράγει και τα διαιωνίζει με αυξημένα κοινωνικά κόστη (πχ. συγκρούσεις, ταραχές, ανθρώπινοι πόροι) παρά τα αναχαιτίζει. Η διάχυτη βία σε όλα τα πεδία κοινωνικών δραστηριοτήτων (βία στους δρόμους, βία στο σχολείο, οικονομική βία) απλώς αντανακλά τη διάσπαση του κοινωνικού ιστού σε μια εποχή γενικευμένων αβεβαιοτήτων.

Τέταρτο, δεν λαμβάνεται υπόψη η εμπειρία προγραμμάτων για την αντιμετώπιση της παραβατικότητας τόσο σε άλλες περιοχές της χώρας μας όσο και σε άλλες χώρες της Ευρώπης. Προγράμματα για την εκμάθηση ειρηνικών τρόπων επίλυσης των συγκρούσεων, κοινωνικοί διαμεσολαβητές, υποστηρικτικές υπηρεσίες, προγράμματα θετικής διάκρισης κ.ά.. όχι μόνο δεν εφαρμόζονται στη Δυτική Αττική αλλά θεωρούνται μάλλον «ουτοπικά», «εξωπραγματικά», «για άλλες χώρες, όπως η Σουηδία». Τα επιχειρήματα αυτού του τύπου έχουν μεγάλη απήχηση σε μερίδα των τοπικών πληθυσμών, ωστόσο δεν συμβάλλουν στην αντιμετώπιση των προβλημάτων και στην επίτευξη ενός υψηλότερου επιπέδου ποιότητας ζωής.

Πέμπτο, οι τοπικές ηγεσίες (δήμαρχοι, δημοτικά συμβούλια) οφείλουν να επιλέξουν ρόλους. Εάν επιλέγουν απλώς να διαχειρίζονται μυωπικά τα προβλήματα παραβατικότητας, τότε καλώς επικαλούνται την ανάγκη κατασταλτικής πολιτικής (αφού έτσι δεν αναγνωρίζουν τις κοινωνικές διαστάσεις και το μερίδιο ευθύνης της τοπικής κοινότητας). Εάν επιλέγουν το ρόλο δημιουργικών μεταρρυθμιστών, τότε οφείλουν να επεξεργαστούν προγράμματα παρέμβασης, να συγκρουστούν με στερεότυπα και να υπολογίσουν το μακροπρόθεσμο όφελος για την τοπική ποιότητα ζωής. Άραγε ποιους ρόλους επιλέγουν οι τοπικές ηγεσίες στους Δήμους της Δυτικής Αττικής; Θα μπορούσε αυτό να είναι ένα πεδίο αξιολόγησής τους στις επόμενες δημοτικές εκλογές; Μπορούν οι κινήσεις πολιτών να θέσουν στην agenda ανάλογα θέματα και να αναδείξουν τους ρόλους που διαδραμάτισαν δήμαρχοι και δημοτικά συμβούλια;

Στο πεδίο προσέγγισης και αντιμετώπισης των φαινομένων παραβατικότητας, καταγράφεται κατά την άποψή μας μια ιδεολογική σύγχυση στη χώρα μας, σύγχυση που αντανακλάται και στο τοπικό επίπεδο. Δυνάμεις με δημοκρατική παράδοση και κοινωνική ιδεολογία προσχωρούν πολύ εύκολα σε προσεγγίσεις και ερμηνείες κατασταλτικού περιεχομένου, μαγεμένες από τα πρόσκαιρα εκλογικά οφέλη και την ικανοποίηση μερίδας «ψηφοφόρων- πελατών».  Πρόσφατη έκθεση χριστιανο-δημοκράτη ευρωβουλευτή για τη νεανική παραβατικότητα εντοπίζει αιτίες και παράγοντες στις κοινωνικές συνθήκες, τις κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες, την περιθωριοποίηση τμημάτων πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα. Την ίδια στιγμή, οι συντηρητικές δημοτικές αρχές στη χώρα μας «αναλαμβάνουν» ρόλο διωκτών των παρανόμων και παραβατών (πχ. τσιγγάνων, όσων υπονομεύουν τη χώρα), συνεπικουρούμενες και από την ευρύτερη ιδεολογική σύγχυση της συντηρητικής παράταξης (και όχι μόνο) στη χώρα μας (πχ. αποδυνάμωση της φιλελεύθερης δικαιοκρατικής σκέψης υπέρ της επίκλησης αναγκών ασφάλειας και προστασίας).

Δεδομένων των παραπάνω, νομίζουμε ότι μια δημιουργική πολιτική προσέγγισης και εν μέρει αντιμετώπισης της παραβατικότητας είναι εφικτή σε τοπικό επίπεδο. Υπάρχουν όμως συγκεκριμένες προϋποθέσεις και συνθήκες για την υλοποίησή της. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται τα εξής:

α) Οι τοπικές ηγεσίες αναλαμβάνουν ρόλο δημιουργικών μεταρρυθμιστών με σκοπό την εξυπηρέτηση σκοπών ποιότητας ζωής.

β) Οι τοπικές ηγεσίες παραμερίζουν τις στερεοτυπικές και απλουστευμένες διαγνώσεις και κινητοποιούνται προς την κατεύθυνση αξιοποίησης κάθε διαθέσιμης εμπειρίας.

γ) Οι τοπικές ηγεσίες θέτουν το πλαίσιο αρχών και αξιών εντός του οποίου σχεδιάζεται και υλοποιείται η πολιτική προσέγγισης της παραβατικότητας. Ισηγορία, ισονομία, έλλειψη διακρίσεων, τεκμηρίωση κ.ά. αποτελούν το βασικό κορμό κατευθυντήριων γραμμών για την όποια ανάληψη πρωτοβουλιών.

δ) Οι τοπικές ηγεσίες αποφεύγουν να δικαιολογούν την απραξία τους με αναφορές σε έλλειψη πόρων, αναρμοδιότητα κ.ά.. Οι τοπικές αρχές μπορούν να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση του προβλήματος μέσα από ποικιλία παρεμβάσεων (πχ. ύπαρξη διαμεσολαβητή Ρομά στις δημοτικές υπηρεσίες) αρκεί να αναλάβουν ρόλο δημιουργικού μεταρρυθμιστή.

ε) Οι τοπικές κοινωνίες αντιλαμβάνονται ότι η όποια αντιμετώπιση υποχρεούται να σεβαστεί τα ανθρώπινα δικαιώματα, να στηρίζεται σε εμπειρικά ευρήματα και να υπόκειται σε εξωτερική αξιολόγηση.  Η επίκληση της άποψης της πλειοψηφίας δεν αποτελεί θέσφατο ενώ η όποια πλειοψηφία περιορίζεται από την τήρηση των «κανόνων του παιχνιδιού» (πχ. συνταγματικές αρχές, ανθρώπινα δικαιώματα).

Οι τοπικές κοινωνίες και κοινότητες στη Δυτική Αττική μπορούν να συμβάλλουν προς την παραπάνω κατεύθυνση αρκεί οι τοπικές ηγεσίες να επιλέξουν ρόλο και σκοπό. Οι προβλέψεις μας δεν είναι αισιόδοξες, ιδιαίτερα αν λάβουμε υπόψη τις καθημερινές παρεμβάσεις τοπικών παραγόντων και την προβληματική που αναπτύσσουν οι Δήμοι στα Επιχειρησιακά Σχέδια που έχουν δημοσιοποιήσει. Ωστόσο, κάποιες μορφές κινημάτων και οργάνωσης πολιτών είναι έτοιμες να συμπράξουν προς μια δημιουργική κατεύθυνση, συμβάλλοντας με αυτό τον τρόπο στην αποδυνάμωση της λαϊκιστικής τοπικής δημοκρατίας. Η τελευταία χρησιμοποιεί το άλλοθι της πλειοψηφίας για να δικαιολογήσει την απραξία ή πράξεις κατά παράβαση κανονιστικών και γενικών δικαιϊκών αρχών.

Το άρθρο αυτό αφιερώνεται στη γλυκύτατη Βάσω (Ρομά στα πρώτα μετεφηβικά της χρόνια  και μητέρα ενός αγοριού)  για την αξιοθαύμαστη αξιοπρέπειά της!

30.5.2009

ΒΙΩΣΙΜΟ ΖΕΦΥΡΙ: ΟΡΑΜΑ ή ΟΥΤΟΠΙΑ;

http://viosimozefyri.wordpress.com

viosimozefyri@gmail.com

ΕΝΗΜΕΡΩΤΙΚΟ ΔΕΛΤΙΟ

4/2009

Ζεφύρι και περιβάλλον:

Ψευτοδιλήμματα και πραγματικά προβλήματα

Η ανάδειξη των περιβαλλοντικών θεμάτων στο Ζεφύρι: Γιατί τώρα;

Τον τελευταίο καιρό παρατηρείται μια ιδιαίτερα έντονη και σταθερή ενασχόληση πολιτικών, πολιτικών ομάδων και κοινωνίας των πολιτών του Δήμου μας με τα τοπικά (Πάρκο Κ. Λιάρου, Ρέμα Εσχατιάς) και ευρύτερα τοπικά (Πάρκο Περιβαλλοντικής Ευαισθητοποίησης «Α. Τρίτσης») περιβαλλοντικά θέματα. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται κρίνεται ως ιδιαίτερα σημαντική από την ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΒΙΩΣΙΜΟ ΖΕΦΥΡΙ και έχει τη δική της ερμηνεία και εξήγηση. Η ανάδειξη των συγκεκριμένων θεμάτων δεν αντανακλά μόνο ούτε την τρέχουσα πολιτική συγκυρία (πχ. ανάδειξη θέματος ενόψει ευρωεκλογών και επόμενων δημοτικών εκλογών) ούτε τις ιδιαιτερότητες μερίδας συμπολιτών μας («οι οικολόγοι»). Η ανάδειξη των θεμάτων αυτών οφείλεται σε συγκεκριμένους δομικούς παράγοντες, ευρύτερους αλλά και τοπικούς.

Ο βασικός ευρύτερος παράγοντας αναφέρεται στην ολοένα και αυξανόμενη εμπορευματοποίηση του δημόσιου χώρου που καθιστά «εμπορικό προϊόν» ή επιβάλλει τη λογική του εμπορικού προϊόντος σε μια σειρά διαδικασιών κοινωνικής επαφής, αναψυχής, διασκέδασης και χρήσης του ελεύθερου χρόνου.  Ο τοπικός παράγοντας στο Ζεφύρι σχετίζεται με την έντονη αστικοποίηση και υπερδόμηση που βιώνει η κοινότητά μας: οι ελεύθεροι χώροι πρασίνου «φαίνονται» σε κάποιους ότι είναι πολλοί, ωστόσο κάποιοι άλλοι συνειδητοποιούμε ότι εξελίσσεται μια δυναμική διαδικασία δόμησης των ακάλυπτων χώρων με έντονες πιέσεις στις περιοχές πρασίνου και ελεύθερων χώρων. Η δυναμική αυτή δεν ενθαρρύνεται μόνο από την ανάγκη αξιοποίησης ιδιωτικών κεφαλαίων στον κατασκευαστικό τομέα αλλά και από τις Δημοτικές Αρχές- οι τελευταίες όταν βρίσκονται σε περιόδους «οικονομικής στενότητας» αναζητούν απεγνωσμένα πόρους και ως πρώτη ευκαιρία βλέπουν την εμπορική αξιοποίηση των ελεύθερων χώρων τους.

Ψευτοδιλήμματα για την περιβαλλοντική agenda

Η μέχρι σήμερα συζήτηση (βλέπε facebook, ανακοινώσεις, συνεντεύξεις) φαίνεται ότι βαρύνεται από μια σειρά «ψευτοδιλημμάτων»: «ανάπτυξη ή περιβάλλον;», «πράσινο για το πράσινο ή όλα τσιμέντο;», «αξιοποίηση των ελεύθερων χώρων ή εγκατάλειψή τους σε φθοροποιά στοιχεία;» κ.ά. Τα διλήμματα αυτού του είδους είναι απλά, εύληπτα και ικανά να «εγκλωβίσουν» τη συζήτηση σε συγκεκριμένα μονοπάτια και αποτελέσματα. Τα διλήμματα αυτά δεν προάγουν ούτε τη δημιουργική σκέψη ούτε τη δημιουργική πολιτική δράση. Προκειμένου να αντισταθούμε στα ψευτοδιλήμματα, οφείλουμε να ερευνήσουμε την ιστορική εξέλιξη αυτών των ζητημάτων, την πολιτική οικονομία τους («ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν»), καθώς και το ευρύτερο πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργούν και επηρεάζουν.

Η ιστορική εξέλιξη στη Δυτική Αττική μάλλον ενισχύει την άποψη ότι η ανάπτυξη της περιοχής προϋποθέτει τη μέριμνα για τα περιβαλλοντικά ζητήματα και όχι το αντίθετο. Η αναπτυξιακή αντίληψη που θέλει τη Δυτική Αττική «να ζει από την περιβαλλοντική καταστροφή» (πχ. ΧΥΤΑ, βιομηχανίες ΘΡΙΑΣΙΟΥ) «αγνοεί» τους κερδισμένους και τους χαμένους αυτής της υπόθεσης. Προφανώς κερδισμένοι δεν είναι η ευρύτερη ομάδα κατοίκων της περιοχής που αντιμετωπίζει υψηλότερους δείκτες νεοπλασιών συγκριτικά με κατοίκους άλλων περιοχών της Αττικής. Προφανώς κερδισμένοι δεν είναι όσοι εργάζονται «αναλώσιμοι» σε επισφαλείς εργασίες με τεράστιες αβεβαιότητες. Προφανώς κερδισμένοι δεν είναι οι κάτοικοι της Δυτικής Αττικής, αφού έχουν από τα χαμηλότερα κατά κεφαλή εισοδήματα στη χώρα. Προφανώς κερδισμένοι δεν είναι οι άνθρωποι της νέας γενιάς και όσοι θα γεννηθούν σε αυτή την περιοχή, αφού αντιμετωπίζουν αρνητικά στερεότυπα για την περιοχή τους («υποβαθμισμένοι») που τους εγκλωβίζουν τα όνειρα και τις φιλοδοξίες. Με άλλα λόγια, κερδισμένη δεν είναι η συνολική ποιότητα ζωής της ευρύτερης περιοχής. Ειδικότερα για το Ζεφύρι, έρευνα του Πολυτεχνείου για την εξέλιξη της ποιότητας ζωής (οικονομική, κοινωνική και περιβαλλοντική συνιστώσα) την περίοδο 1995-2005 καταδεικνύει υποβάθμισή της σε όλους τους δείκτες!

Το περιβάλλον ως πεδίο ανάδειξης των διαρθρωτικών προβλημάτων στο Ζεφύρι

Το περιβαλλοντικό πρόβλημα του Ζεφυρίου είναι πολυδιάστατο και άμεσα συνυφασμένο με το κοινωνικό πρόβλημα. Οι πλέον περιβαλλοντικά υποβαθμισμένες περιοχές τους είναι και οι πλέον υποβαθμισμένες κοινωνικά. Η βόρεια περιοχή (βόρεια της Αττικής Οδού) κατοικείται σε μεγάλο βαθμό από ανθρώπους της ομάδας των Ρομ με φτωχές στεγαστικές, οικιστικές και κοινωνικές υποδομές. Το ρέμα Εσχατιάς αντιμετωπίζεται ως οχετός και όχι ως σημαντικός περιβαλλοντικός πόρος για μια προσπάθεια αναβάθμισης.

Η βόρεια και η νότια περιοχή αποτελούν όχι μόνο διακριτές πολεοδομικές-χωροτακτικές δομές αλλά και ξεχωριστές κοινωνικές οντότητες. Η βόρεια περιοχή στερείται οικονομικής και κοινωνικής δραστηριότητας, ενώ όλες οι Υπηρεσίες του Δήμου (Δημαρχείο, ΚΕΠ, Κοινωνική Υπηρεσία) στεγάζονται στο νότιο τμήμα. Δεν υπάρχει κανένα δίκτυο (πχ. ποδηλατικό, πεζοπορικό) που να συνδέει το βόρειο με το νότιο τμήμα, έτσι ώστε να ενθαρρύνει την επικοινωνία και την κοινωνική αλληλεπίδραση.

Ακόμα περισσότερο, τα ζητήματα κοινωνικής υποβάθμισης αντιμετωπίζονται από μερίδα κατοίκων και μέρους της τοπικής πολιτικής ηγεσίας ως ζητήματα ποινικού χαρακτήρα. Με τον τρόπο αυτό παγιώνεται η ανισότητα και ο διαχωρισμός, ενώ «δικαιολογείται» και η έμφαση στην περαιτέρω ανάπτυξη της νότιας περιοχής. Ακόμα και ο δημόσιος διάλογος για την τύχη του Πάρκου Λιάρου στο νότιο τμήμα χαρακτηρίζεται από την ίδια μονότονη, αντιπαραγωγική και εν τέλει αηδιαστική τάση να μετατρέπονται τα σημαντικά πολιτικά προβλήματα σε ζητήματα δαιμονοποίησης ανθρώπων, προσωπικών ύβρεων και σεναρίων συνωμοσίας. Ωστόσο, πίσω από όλα αυτά τα ζητήματα παραμένουν βασανιστικά αναπάντητα: Ο σχεδιασμός ενός χώρου πρασίνου ποιους και με ποια κριτήρια μπορεί ή πρέπει να εξυπηρετήσει; Έχουν όλοι πρόσβαση σε αυτόν και με ποιόν τρόπο; Μπορούν όλες οι κοινωνικές ομάδες να διατυπώσουν μια προτίμηση χρήσης του Πάρκου; Σε ποιο βαθμό οι ελεύθεροι και δημόσιοι χώροι μπορούν να μετατρέπονται τμηματικά ή εν συνόλω σε εμπορικές δραστηριότητες με συνοδευτικές υπηρεσίες αναψυχής;

Καταληκτικά

Το Ζεφύρι υφίσταται  και βιώνει περιβαλλοντικές ανισότητες (ως τμήμα της Δυτικής Αττικής), αλλά και στο εσωτερικό του καταγράφονται ευρείες περιβαλλοντικές , χωρικές και κοινωνικές αποκλίσεις (βόρειο και νότιο τμήμα). Και στο Ζεφύρι παρατηρείται το «επικίνδυνο» φαινόμενο τα πιο ευημερούντα τμήματα να επιδιώκουν την αποσύνδεσή τους από τα λιγότερο ευημερούντα. Όπως το Ζεφύρι θεωρείται το περιθώριο της Αττικής, έτσι και η βόρεια πλευρά θεωρείται ένα περιθώριο εντός του τοπικού κοινωνικού αποκλεισμού. Το βόρειο τμήμα του Ζεφυρίου είναι ή εξελίσσεται σε μια ιδιότυπη Καλκάντζα, όπου το γκέτο δεν χρειάζεται να επιβληθεί…Το γκέτο είναι ο μόνος αμυντικός και προστατευτικός μηχανισμός για όσους δεν μπορούν να συμμετέχουν στην οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική ζωή.

Το γκέτο είναι ταυτόχρονα «κατάρα» και «ευχή».

Κατάρα γιατί μας εγκλωβίζει σε ρόλους που άλλοι μας παραχωρούν απλόχερα (πχ. γκέτο ναρκωτικών) με συνέπεια την αναπαραγωγή των στερεοτύπων και της απομόνωσης…

Ευχή γιατί είναι ο μόνος προστατευτικός μηχανισμός σε ένα αφιλόξενο και επιθετικό περιβάλλον, όπου η πρόσβαση σε κοινωνικές και άλλες υποδομές είναι δύσκολη ως απαγορευτική για εμάς (πχ., καλά σχολεία, κοινωνικές υπηρεσίες, χώρους και δρώμενα κοινωνικής συναναστροφής).

Πάρκο Λιάρου στο Ζεφύρι:

«Τσιμεντοποίηση», «Παραπληροφόρηση» ή πεδίο ανάδειξης των διαρθρωτικών προβλημάτων μας;

Με αφορμή την απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου μας για νομιμοποίηση αυθαίρετου κτίσματος και αποχαρακτηρισμό έκτασης 440 τ.μ. στο Πάρκο «Κ. Λιάρος», έχει πυροδοτηθεί ένας ιδιαίτερα έντονος δημόσιος διάλογος, που περιλαμβάνει: δημιουργία σχετικών ομάδων συζήτησης στο facebook (ομάδες «ΤΟ ΠΑΡΚΟ ΘΑ ΓΙΝΕΙ ΚΑΙ ΘΑ ΜΕΙΝΕΙ ΣΤΟ ΖΕΦΥΡΙ» και «ΟΧΙ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ ΤΗΣ ΝΕΟΛΑΙΑΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΤΟΥ ΖΕΦΥΡΙΟΥ!!!!»), δημόσιες παρεμβάσεις (πανό τοπικής πολιτικής παράταξης) και δηλώσεις (Ανακοίνωση Δημάρχου Ζεφυρίου στις 6-5-2009, www.zefiri.gov.gr ).

Το περιεχόμενο και ο λόγος που διατυπώνεται σε όλες τις παραπάνω παρεμβάσεις προσφέρει πλούσιο υλικό για την ποιότητα της πολιτικής συμμετοχής, τις πολιτικές και προγραμματικές προτεραιότητες, τον τρόπο προσέγγισης των περιβαλλοντικών και αναπτυξιακών προβλημάτων του Δήμου, καθώς και για την εμφάνιση δράσεων κινηματικής αυτοδιοίκησης. Κατά την ταπεινή μας γνώμη, το υλικό αυτό αναδεικνύει τις δομικές αδυναμίες του τοπικού πολιτικού συστήματος και της κυριαρχίας αναπτυξιακών ιδεολογιών που μόνο ζημίες έχουν να υποσχεθούν για τις μελλοντικές γενιές της περιοχής μας. Αναλυτικότερα:

Ποιότητα πολιτικής συμμετοχής

Η πολιτική συμμετοχή δεν ταυτίζεται και δεν περιορίζεται μόνο στην εκλογική συμμετοχή! Η πολιτική συμμετοχή είναι πολύ ευρύτερη της εκλογικής, απαιτεί περισσότερο χρόνο και κόπο, και εκφράζεται με ποικιλία μέσων και διαδρομών. Για παράδειγμα, η δημιουργία μιας εφημερίδας νέων ή ενός ηλεκτρονικού εντύπου έκφρασης γνώμης είναι πολιτική συμμετοχή. Η οργάνωση μιας μορφής διαμαρτυρίας (πχ. καθιστική, συγκέντρωση ποδηλατών) είναι πολιτική συμμετοχή. Η άρνηση συμμετοχής στο τετριμμένο, αποκρουστικό και παραπλανητικό παιχνίδι παραταξιακών και προσωπικών διενέξεων επίσης είναι πολιτική συμμετοχή. Έχουμε την εντύπωση ότι τμήμα της τοπικής κοινωνίας, δυστυχώς και της νεολαίας της, ταυτίζουν (μήπως όχι από άγνοια;) την πολιτική συμμετοχή με την εκλογική, παραταξιακή ή και κομματική συμμετοχή και δράση. Μια δεύτερη δομική αδυναμία εντοπίζεται στην τάση πολλών να προσωποποιούν τις όποιες πολιτικές διαμάχες. Συνήθως σε αυτή τη διαδικασία, το πολιτικό παιχνίδι μετατρέπεται σε παιχνίδι πρωταθλητισμού εκτόξευσης ύβρεων και προώθησης ψυχολογικών και παραψυχολογικών ερμηνειών της πολιτικής συμπεριφοράς.

Προκειμένου να βελτιωθεί η ποιότητα της τοπικής πολιτικής συμμετοχής, καλούμε: α) τη Δημοτική Αρχή Ζεφυρίου να ανακοινώνει στην ηλεκτρονική διεύθυνσή της (www.zefiri.gov.gr ) τον προγραμματισμό των Δημοτικών Συμβουλίων, την ημερήσια διάταξη και μια συνοπτική περίληψη των πρακτικών. Με αυτό τον τρόπο θα γίνει ένα βήμα εξωστρέφειας και ανοίγματος του Δήμου σε όλους και όλες επιθυμούν να πληροφορηθούν και να διαμορφώσουν ιδία άποψη, και β) τις πολιτικές παρατάξεις και τους εκπροσώπους τους να εστιάζουν στα όποια προβλήματα εντοπίζουν και να αποφεύγουν προσωπικές και ψυχολογικές ερμηνείες. Οι τελευταίες μάλλον συμβάλλουν στη στρέβλωση των μηνυμάτων παρά στην αποσαφήνισή τους.

Πολιτικές και προγραμματικές προτεραιότητες

Οι προτάσεις θεμάτων και δράσεων, καθώς και οι αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου όχι μόνο δεν είναι ουδέτερες αλλά εκφράζουν συγκεκριμένες αξιολογήσεις και ιδεολογικές προτιμήσεις. Δυστυχώς- μέχρι σήμερα- τα όποια βήματα για να προσεγγιστούν θέματα που θεωρούνται μείζονος σημασίας (πχ. παραβατικότητα) όχι μόνο δεν έχουν τελεσφορήσει αλλά έχουν προκαλέσει και αντιδράσεις. Οι αντιδράσεις αυτές δεν ήταν παραγωγικές, καθώς βαρύνονταν από τις δομικές αδυναμίες του τοπικού πολιτικού συστήματος (πχ. συλλήβδην καταδίκη των μελών του Συμβουλίου Παραβατικότητας ως χαφιεδορουφιάνων). Σήμερα φαίνεται να αναδεικνύεται με αφορμή την υπόθεση του Πάρκου «Κ. Λιάρου» και η περιβαλλοντική συνιστώσα των τοπικών προβλημάτων. Η ευρύτερη δημοσιοποίηση του θέματος από τον Δημοκρατικό Συνδυασμό Ζεφυρίου είναι ένα θετικό βήμα προς την κατεύθυνση ανάδειξης των ζητημάτων πολιτικής και χώρου. Στο χώρο εκφράζονται πολιτικές και ιδεολογίες, αξίες και προτιμήσεις. Ο χώρος δεν είναι ουδέτερος. Αυτό το γνωρίζουμε καλά όσοι τυγχάνει να ασχολούμαστε ερευνητικά με το αντικείμενο ή να προερχόμαστε από γειτονιές του Περιστερίου, του Αιγάλεω, και άλλων δυτικών συνοικιών.

Ωστόσο, η ανάδειξη του θέματος θα πρέπει να αποφύγει την προσωποποίηση και τη δαιμονοποίηση. Είναι μια καλή ευκαιρία να αποτελέσει το συγκεκριμένο θέμα έναυσμα προβληματισμού και διαλόγου για σημαντικά πολιτικά ζητήματα, όπως η σχέση των διαφορετικών γενιών με το χώρο, η αξία προστασία ελεύθερων και δημόσιων χώρων, η σχέση «ανάπτυξης» και περιβάλλοντος.

Δράσεις κινηματικής αυτοδιοίκησης

Επίσης, είναι μια καλή ευκαιρία να κινητοποιηθούν δυνάμεις της κινηματικής αυτοδιοίκησης, νεολαιίστικες δράσεις και γενικά τρόποι πολιτικής συμμετοχής έξω και πέρα των παραταξιακών οχυρώσεων. Είναι καιρός να αναδειχθεί το ευρύ φάσμα επιλογών δράσης και παρέμβασης στα τοπικά δρώμενα. Δεν υπάρχει ένας δρόμος και μια σκέψη. Υπάρχουν πολλοί δρόμοι και εναλλακτικές σκέψεις και προσεγγίσεις. Η ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΒΙΩΣΙΜΟ ΖΕΦΥΡΙ στηρίζει κάθε προσπάθεια ανάδειξης αυτών των δρόμων και προσεγγίσεων. Ο δικός μας τρόπος παρέμβασης στηρίζεται στη συμμετοχική έρευνα. Θεωρούμε ότι η έρευνα και η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων της αποτελεί μια ουσιαστική πολιτική παρέμβαση. Έρευνα με αξίες την κοινωνική δικαιοσύνη, τη βιώσιμη και αξιοβίωτη ανάπτυξη, την ενθάρρυνση των εναλλακτικών διαδρομών σκέψης και παρέμβασης.

Στο πλαίσιο αυτό, η ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΓΙΑ ΕΝΑ ΒΙΩΣΙΜΟ ΖΕΦΥΡΙ συμμετέχει στο Δίκτυο των κινηματικών δράσεων για τους ελεύθερους χώρους (βλέπε http://www.asda.gr/elxoroi/elxoroi.htm ), συλλέγοντας και αξιοποιώντας στοιχεία για τους φυσικούς πόρους του Ζεφυρίου και της ευρύτερης περιοχής. Συμμετέχουμε στην έκδοση σχετικού λευκώματος το 2009 με ανάδειξη του ρέματος Εσχατιάς ως εν δυνάμει αξιοποιήσιμου χώρου και όχι ως προβληματικού τόπου. Τέλος, έχουμε ήδη ξεκινήσει (σε συνεργασία με το Παρατηρητήριο Αστικής Ανάπτυξης και Περιφερειακής Πολιτικής) την έρευνα για την ιστορική, διοικητική, κοινωνική και οικονομική εξέλιξη του Ζεφυρίου με απρόσμενη στήριξη από συμπολίτες, γείτονες, ερευνητές και μέλη της Βουλής.

Επικοινωνία-σχόλια-παρατηρήσεις:viosimozefyri@gmail.com